May 27, 2018

Λεπτομέρειες στην Κύπρο – Γιώργος Σεφέρης

By In ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Το ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή Ημερολόγιο καταστρώματος Γ΄ που αρχικά έφερε τον τίτλο “Κύπρον ου μ’ εθέσπισεν” (1955). Στη συλλογή περιλαμβάνονται ποιήματα τα οποία απηχούν τις εντυπώσεις του ποιητή από τις επισκέψεις του στο νησί της Κύπρου τα έτη 1953, 1954, παραμονές του αντιαποικιοκρατικού-απελευθερωτικού αγώνα, καθώς και το 1955 (το τρίτο αυτό σύντομο ταξίδι του συμπίπτει με την έναρξη του Αγώνα). Στο πρώτο από τα ταξίδια του στο νησί, ο ποιητής επισκέφτηκε μαζί με τον Κύπριο ζωγράφο και προσωπικό του φίλο Διαμαντή τόσο την παλιά φράγκικη εκκλησία του Αγίου Μάμα στο Δάλι όσο και την εκκλησία της Παναγίας Φορβιώτισσας στην Ασίνου. Σε αυτή την εκδρομή, όπως και σε άλλες, φωτογράφισε τοπία, πρόσωπα, αντικείμενα, αλλά και εικονογραφίες του 14ου αιώνα, που αναπαριστούν τις τιμωρίες των αμαρτωλών στην Κόλαση. Πολλές από τις φωτογραφίες αυτές αντιστοιχούν τόσο απόλυτα με τις εικόνες του ποιήματος, ώστε οι στίχοι να δίνουν την εντύπωση ότι δεν είναι παρά ποιητική μεταγραφή του φωτογραφικού στιγμιότυπου.

 

Στον ζωγράφο Διαμαντή

Η μικρή κουκουβάγια ήτανε πάντα εκεί
σκαρφαλωμένη στ’ ανοιχτάρι¹ τ’ Άγιου Μάμα,
παραδομένη τυφλά στο μέλι του ήλιου
εδώ ή αλλού, τώρα, στα περασμένα: χόρευε
μ’ ένα τέτοιο ρυθμό το φθινόπωρο.
Άγγελοι ξετυλίγανε τον ουρανό²
και χάζευε ένας πέτρινος καμαροφρύδης³
σε μια γωνιά της στέγης.
 
Τότες ήρθε ο καλόγερος· σκουφί, κοντόρασο, πέτσινη ζώνη,
κι έπιασε να πλουμίζει την κολόκα.
Άρχισε απ’ το λαιμό: φοινικιές, λέπια, και δαχτυλίδια.
Έπειτα, κρατώντας στην πλατιά παλάμη τη στρογγυλή κοιλιά,
έβαλε τον παραυλακιστή, τον παραζυγιαστή, τον παραμυλωνά, και τον κατάλαλο·
έβαλε την αποστρέφουσα τα νήπια και την αποκαλόγρια·⁴
και στην άκρη, σχεδόν απόκρυφο, τ’ ακοίμητο σκουλήκι.⁵
 
Ήταν ωραία όλ’ αυτά, μια περιδιάβαση.
Όμως το ξύλινο μαγγανοπήγαδο – τ’ αλακάτιν⁵,
κοιμισμένο στον ίσκιο της καρυδιάς
μισό στο χώμα και μισό μέσα στο νερό,
γιατί δοκίμασες να το ξυπνήσεις;
Είδες πώς βόγκηξε. Κι εκείνη την κραυγή
βγαλμένη απ’ τα παλιά νεύρα του ξύλου
γιατί την είπες φωνή πατρίδας;

(Γιώργος Σεφέρης, Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ’, Ποιήματα, φιλολ. επιμ. Γ. Π. Σαββίδης, Ίκαρος, Αθήνα 1982)

Λεπτομέρειες στην Κύπρο – Γιώργος Σεφέρης
Στη Μονή Αχειροποιήτου στην Κύπρο το 1953, έχοντας δίπλα του τον Λόρενς Ντάρελ. Κοντά τους, η Αντουανέτα Διαμαντή και ο Μορίς Κάρντιφ. Ορθιοι, ο ζωγράφος Α. Διαμαντής και ο γιος του.

 

_________

1: ανοιχτάρι: ξύλινο χερούλι και κλειδί που ασφάλιζε εσωτερικά την πόρτα στο παραδοσιακό κυπριακό σπίτι·

2: άγγελοι ξετυλίγανε τον ουρανό: σκηνή από τη βόρεια αψίδα της εκκλησίας στην Παναγία Φορβιώτισσα της Ασίνου που συνοδεύεται από την ανορθόγραφη επιγραφή: η άγγελι τιλίγουν τον Ουρανών·

3: πέτρινος καμαροφρύδης: ανθρωπόμορφη υδρορροή (χολέτρα) την οποία πρόσεξε ο ποιητής στη στέγη της εκκλησίας της Αγίας Μαρίνας στο Πέρα Χωριό Νήσου·

4: τον παραυλακιστή (= τον καταπατητή της γης), τον παραζυγιαστή (= αυτόν που κλέβει στο ζύγι, τον τοκογλύφο), τον παραμυλωνά (= τον ανέντιμο μυλωνά) και τον κατάλαλο (= τον συκοφάντη) … την αποστρέφουσα τα νήπια (= τη γυναίκα που δεν θέλει να κάνει παιδιά) και την αποκαλόγρια (= μοναχή που καταπατά τον θρησκευτικό της όρκο): όλες κατηγορίες αμαρτωλών που εικονίζονται στην Παναγία Φορβιώτισσα της Ασίνου και οι οποίες παριστάνονται να τιμωρούνται στην Κόλαση·

5: τ’ ακοίμητο σκουλήκι: «ο σκώληξ ο ακοίμητος», συμβολική μορφή της Κόλασης·

6: αλακάτιν: το μαγγανοπήγαδο, χειροκίνητο μηχάνημα που χρησιμοποιείται για την άντληση νερού από το πηγάδι (λίγα χρόνια πριν -το 1950- ο ποιητής είχε διαπιστώσει σ’ ένα άλλο ταξίδι του στη γενέτειρά του, τη Σκάλα της Σμύρνης, ότι το μαγγανοπήγαδο του πατρικού του σπιτιού υπήρχε και δούλευε ακόμα).

Leave a Comment